Anssi Pulkkinen: Bewegende ruïne als spiegel van thuisloosheid
  • Anssi blogikuva2017
16 februari 2017

Foto: Anssi Pulkkinen

 

In opdracht van het Fins Cultureel Instituut voor de Benelux maakte beeldhouwer Anssi Pulkkinen een nieuw werk rond het thema ‘thuisloosheid’. Het werk is onderdeel van Mobile Home 2017, het gezamenlijke project van de Finse cultuur- en wetenschapsinstituten in Parijs, Berlijn, Londen en Brussel. Pulkkinens concept Street View (Reassembled) brengt de ruïnes van een in de oorlog verwoeste Syrische woning uit de nieuwsbeelden naar onze realiteit. Het werk roept vragen op over oorlog en het verlies van een (t)huis, over publiek en privé, over werkelijkheid en de weergave daarvan.

 

Waarom koos je onder het overkoepelende thema van thuisloosheid juist voor fysieke thuisloosheid en een in de oorlog verwoest Syrisch huis?

Ik ben al lange tijd geboeid door de relatie tussen ervaring en de ruimtelijke omgeving. In bijvoorbeeld de filmkunst interesseert het me hoe de ervaringen van een personage kunnen worden geëvalueerd en geïdentificeerd met behulp van ruimtelijke factoren. Een ruimte is niet alleen een achtergrond, maar ook een spiegel. Juist de dramatische aanblik van een verwoest huis, dat met fragmentarische logica altijd naar iets buiten zichzelf verwijst, brengt de gedachten onvermijdelijk op iets wat hiervandaan moeilijk te identificeren of te evalueren is. Een door oorlog verwoest huis is een extreem toonbeeld van het gevoel ontworteld te zijn en zonder doel rond te trekken, beide het gevolg van thuisloosheid, of die nu fysiek of geestelijk van aard is.

 

Wat betekent ‘thuis’ voor de Finnen in 2017, het honderdste jaar van de Finse onafhankelijkheid?

De idee van thuis is de laatste tijd onderwerp van gesprek in Finland als het gaat om de vluchtelingenkwestie, het gebrek aan solidariteit en vreemdelingenhaat. Finnen willen geen immigranten of asielzoekerscentra in de buurt van hun huis. De angst voor vreemdelingen ondermijnt ons gevoel van veiligheid, waarmee thuis sterk verbonden is. Zelf bekeek ik veel foto’s uit de Tweede Wereldoorlog in de archieven van het Finse leger, die vier jaar geleden op internet openbaar werden gemaakt. Behalve foto’s van het front vond ik ook veel beeldmateriaal van gebombardeerde, brandende en ingestorte huizen in heel Finland. Soortgelijke beelden zijn nu te zien in het nieuws over Syrië. We doen er goed aan ons die belangrijke momenten uit de geschiedenis van onafhankelijk Finland te herinneren wanneer we geconfronteerd worden met de humanitaire crises van vandaag. Een thuis kan geen dichtgetimmerd fort met verdedigingsmuren zijn.

 

Is dit werk een commentaar op de wereldpolitiek of de humanitaire crisis die gaande is in Syrië?

De overkoepelende naam van het gezamenlijke SuomiFinland100-project van de Finse cultuur- en wetenschapsinstituten is Mobile Home 2017. In het dagelijkse taalgebruik verwijst ‘mobile home’ meestal naar een camper of een andere mobiele woning. Die zorgeloze, anti-materialistische en nomadische levensstijl zie ik als een omgekeerde droom van de westerse middenklasse – omgekeerd, omdat deze droom zich afzet tegen de materialistische consumptiesamenleving. Het is misschien wel wat paradoxaal dat het ware nomadisme zelden een vrijwillige keuze is. In Syrië, maar ook in talloze andere door crises of armoede getroffen gebieden zijn mensen gedwongen hun thuis te verlaten, omdat ze geen alternatief hebben. Een verwoest gebouw staat altijd in dialectische verhouding tot de ruimte en het landschap eromheen.

 

Welk standpunt neemt het werk in ten opzichte van het vrije verkeer van personen en de inperking daarvan?

Als een karavaan van ruïnes speelt het werk met het idee dat een Syriër zijn huis gewoon kan meenemen op een plezierreisje langs de bekende steden van Noord-Europa. In Europa heeft men met vereende krachten geprobeerd Syriërs de toegang tot Europa te beletten. Maar terwijl men de mobiliteit van personen op dit moment probeert te beperken, zelfs door hekken en muren langs de grenzen van Europa te bouwen, stroomt legale en illegale handelswaar het oorlogsgebied voortdurend in en uit. Ook een bevoorrechte Europese kunstenaar kan zo een container vol bouwafval uit Syrië naar Europa halen.

 

Hoe verandert de betekenis van een ruïne als die uit de oorlog in het Midden-Oosten naar een context van hedendaagse kunst in Europa wordt verplaatst?

De laatste jaren heeft IS zijn werkzaamheden voor een groot deel gefinancierd door Syrisch cultureel erfgoed te verkopen aan vermogende buitenlandse verzamelaars. Europa heeft natuurlijk al eeuwenlange ervaring met de roof van historische kunstschatten. De historische ruïnes van Palmyra waren al in de achttiende eeuw gewild bij verzamelaars, toen in de Europese kunstwereld en in de antropologie een soort ruïnekoorts woedde. In die tijd had iedere Britse landheer met enig modieus bewustzijn een ruïne of reconstructie daarvan in zijn tuin staan. De gewone huizen die tijdens het conflict in Syrië zijn verwoest wordt lang niet dezelfde cultuurhistorische waarde toegekend als duizenden jaren oude ruïnes. Het is dan ook een interessante vraag wat waardevol en belangrijk genoeg is om te behouden en naar de andere kant van de wereld te verschepen.

De ruïne van een gebouw vormt een prikkelende invalshoek voor de beschouwing van de relatie tussen architectuur en beeldende kunst, waarvan de grens in een onduidelijke schemerzone ligt. Een verwoest object bevindt zich in een tussengebied, waar het toch nog een bepaalde functie heeft, al is het dan niet die van gebruiksobject of koopwaar. Een ruïne fungeert als stof tot nadenken, wat ook de blijvende interesse erin verklaart. In het bijzonder leiden ruïnes tot de ervaring van verschillende vormen van vergankelijkheid, wat buitengewoon actueel is in het licht van de aanstaande ecologische crisis of de instorting van het kapitalisme. Een ruïne herbergt onze eigen vergankelijkheid, het tijdperk van de mensheid, de geschiedenis, de natuur en zelfs de geologie. Als we het tijdsperspectief ver genoeg uitrekken, zien we dat we allemaal in de ruïnes van de toekomst leven. Dat vind ik een fascinerende gedachte.

Share on FacebookShare on Google+Tweet about this on Twitter

Anssi Pulkkinen

Anssi Pulkkinen werkt momenteel aan zijn doctoraat aan de Academie voor Schone Kunsten in Helsinki en legt de laatste hand aan zijn opleiding tot filmregisseur aan de Aalto Universiteit. Zijn werk werd tentoongesteld in het Finse museum voor hedendaagse kunst Kiasma en op het Mänttä Art Festival. Hij vervaardigde meerdere werken voor de publieke ruimte en won internationale kunstprijzen. In het voorjaar van 2015 werkte Pulkkinen als artist in residence in het WIELS centrum voor hedendaagse kunst in Brussel, in het kader van het programma voor beeldende kunst van het Fins Cultureel Instituut voor de Benelux. In mei 2016 werd Pulkkinen benoemd tot voorzitter van de Finse beeldhouwersbond. Zijn werk Street View (Reassembled) wordt in 2017 tentoongesteld in Finland en de Benelux, in samenwerking met de partnerorganisaties van dit project.

Share on FacebookShare on Google+Tweet about this on Twitter

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd.