Aleksi Malmberg: Kunst dient niet veilig te zijn. En kunstbeleving dan?
  • 828x555px_sotilaita_kuva_Pirita_Männikkö
25 november 2015

Ik heb weleens gehoord dat Parijzenaren Brussel al sinds de Franse Revolutie beschouwen als een enigszins verdacht broeinest van al wat maatschappelijke onrust teweegbrengt. Dat tweehonderd jaar oude verhaal kreeg met de terroristische aanslagen van 13 november een treurig nieuw hoofdstuk. Het dagelijks leven is ruw verstoord en de donkere schaduwen uit de rest van de wereld zijn op een nieuwe manier dichterbij gekomen. De hoofdverdachten van de aanslagen zijn Belgisch staatsburger. Vooral het stadsdeel Molenbeek wordt, de tegengeluiden van de heterogene bevolking ten spijt, in één adem genoemd met het nieuwe Europese terrorisme.

In België werd het terreurdreigingsniveau voor Brussel afgelopen zaterdag opgetrokken tot het hoogst mogelijke. De scholen, crèches, universiteiten, winkelcentra, bibliotheken, metrostations, markten, speeltuinen en begraafplaatsen van de stad waren in totaal vier dagen dicht. Nog altijd houden sommige musea hun deuren gesloten en worden grootschalige evenementen afgelast. Ook het European Culture Forum, een tweejaarlijks cultureel vlaggenschipevenement van de Europese Commissie, dat gepland stond voor deze week, zal niet doorgaan.

Het leeuwendeel van de restaurants is gewoon open, maar vooral in het centrum ontbreken de gasten: mensen zijn niet zozeer bang, maar wel aangeslagen door de gebeurtenissen en daarom voorzichtig.

De politieke leiders van het land waren in ieder geval aanvankelijk onverdeeld in hun reacties, en in België heerst een vrij brede gelijkgestemdheid over de noodzaak van drastische beslissingen. Hoewel de nasleep ongetwijfeld nog lang zal duren, hebben de overheidsmaatregelen vermoedelijk al één grote terroristische aanval, mogelijk op meerdere plaatsen, weten te voorkomen. Dat is mooi.

Zelf heb ik honderden evenementen georganiseerd, van theatervoorstellingen voor een publiek van ruim tien man tot stadionconcerten die live op televisie werden uitgezonden. Voorstellingen in huiskamers en zalen, op pleinen en straten. Het uitgangspunt van de verantwoordelijke organisator is altijd ieders veiligheid. Hoewel de dringendste vragen bij de uitvoering vaak draaien rond de praktische behoeften van artiesten en publiek, is de primaire verantwoordelijkheid van iedere eventorganisator ervoor te zorgen dat niemand iets kan overkomen.

Een volledige uitsluiting van elk risico is onmogelijk te garanderen, maar wat is dan ’veilig genoeg’? In Aleppo is er nog altijd één galerie, die ondanks de dagelijkse bomaanslagen haar deuren openhoudt en mensen uitnodigt om samen te komen. De opvatting over normale en voldoende veiligheid verschilt van persoon tot persoon en aan de hand van de heersende omstandigheden. Gilles Ledure, algemeen directeur van het Brusselse cultureel centrum Flagey, stelde onlangs dat hij in deze uitzonderlijke situatie moet kunnen aantonen dat hij en zijn team alles hebben gedaan wat in hun macht ligt. Maar als het fundamentele vertrouwen in de medemens verdwijnt, zal geen stortvloed aan bijzondere maatregelen genoeg zijn.

Volgens een zekere theorie heeft iemand die depressief is in feite een realistischer wereldbeeld dan iemand die gezond van geest is: de optimistische waas beschermt ons en voorkomt dat we dichtklappen bij tegenslagen. Hetzelfde geldt ook voor samenlevingen. We hebben een stevig, gezamenlijk luchtkasteel nodig om het vertrouwen hoog te houden. Ondanks de nog altijd voortdurende uitzonderlijke situatie mogen wij niet toestaan dat Brussel het hoofd laat hangen.

Een graadmeter van een functionerende samenleving is de snelheid waarmee zij na een crisis het dagelijks leven en het algemene vertrouwen weer kan oppakken. Hoe krijgen wij in deze situatie het gewone leven weer op de rails? Schepen van Cultuur Karine Lalieux heeft al besloten de stedelijke musea weer te openen, als eerste binnen het Brusselse culturele veld. Het is van essentieel belang dat het leven in de stad en het onderlinge vertrouwen na een acute dreiging weer hersteld worden. Aan de hand daarvan dient het succes van de ingevoerde maatregelen in Brussel te worden afgemeten. Iedereen die werkzaam is binnen kunst en cultuur vervult daarbij een belangrijke rol.

Share on FacebookShare on Google+Tweet about this on Twitter

Aleksi Malmberg

© Pirita Männikkö

Aleksi Malmberg is directeur van het Fins Cultureel Instituut voor de Benelux.

Share on FacebookShare on Google+Tweet about this on Twitter

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd.