Sofi Oksanen is een schrijfster die in een aantal jaar uitgegroeid is tot één van de meest prominente figuren in de Finse literatuurwereld en de bijbehorende maatschappelijke discussie. De Fnac heeft Zuivering (Puhdistus, 2008) uit 2010, die in augustus in het Frans verschijnt, als roman van het jaar gekozen. De erkenning is opmerkelijk vooral omdat Zuivering van Oksanen de eerste door Fnac uitgekozen roman is, waarvan de oorspronkelijke taal niet het Frans is.  Een Nederlandse vertaling van Zuivering uitgebrachte in oktober 2009.

De in 1977 in Centraal-Finland geboren schrijfster heeft een Estse moeder en een Finse vader. De persoonlijke ervaring met multiculturaliteit komt ook in het literaire werk van Oksanen naar voren. De eerste roman van Oksanen, De koeien van Stalin (Stalinin lehmät, 2003), het in 2005 verschenen Baby Jane en de laatste roman ‘Zuivering’ – waarvan de publicatierechten zijn verkocht aan 21 landen – hebben Oksanen een vooraanstaande positie gegeven als internationaal auteur en invloedrijk persoon. Het aanvankelijk als toneelstuk geschreven ‘Zuivering’ is tot nog toe het grootste succes van Oksanen en de enige roman in Finland ooit die met beide hooggewaardeerde literatuurprijzen, de Runeberg -en Finlandia Prijs, beloond is. Naast de vele literatuurprijzen heeft de SETA - een stichting die voor de gelijkheid van seksuele minderheden strijdt - Oksanen beloond voor haar opiniërende publicaties.

Het poëtisch groteske proza van Oksanen is zowel persoonlijk als politiek gericht. Het zet vraagtekens bij grenzen tussen individu en gemeenschap en laat zien hoe traditionele classificaties op zichzelf al gebrekkig zijn. Oksanen profileert zichzelf als een feminist, biseksueel en gothic. Zij neemt in haar werk standpunten in tegenover mensenrechten, vrijheid van meningsuiting, machtsgebruik ten opzichte van het vrouwelijk lichaam, seksualiteit en het verzwegen verleden van de Estse Sovjet-geschiedenis.

De Fins-Estse achtergrond van Oksanen is naast haar romans ook aanwezig in haar provocerende columns en in de samen met Imbi Paju gepubliceerde essaybundel ‘Achter alles is er angst’ (2009). De essays belichten de verzwegen realiteit van het voormalig Oostblok in het Sovjet-tijdperk, vooral vanuit het oogpunt van Estland en de Baltische staten.

Het werk van Oksanen heeft weerstand opgeroepen, vooral in Rusland; haar geplande bezoek aan dat land is tweemaal geannuleerd wegens moeilijkheden met de organisatie ervan. De opschudding die afgelopen jaar ontstond na verschijning van de verzamelde essays inspireerde o.a. de Russisch-nationalistische Poetin-jeugd een publieke demonstratie te houden in Helsinki.

‘Zuivering’ gaat over het dagelijks leven in Estland voor en na de Tweede Wereldoorlog - helemaal tot aan de tijd van het uiteenvallen van de Berlijnse muur. De in Estland geplaatste verhaallijn wikkelt zich om twee vrouwelijke karakters uit twee verschillende generaties: Aliide Truu is een bejaarde vrouw die de Duitse bezetting en Sovjet-Estland meegemaakt heeft, en wiens persoonlijke geschiedenis gekleurd is door misdaden in de Sovjet-tijd. De jonge in Rusland geboren Zara is het slachtoffer van mensenhandel die op een dag op het erf van de boerderij van Aliide verschijnt, zoekend naar hulp.

De ontmoeting van deze twee vrouwen is tegelijkertijd een ontmoeting tussen het heden en het verleden; een bittere “wakkerschudding” die duidelijk maakt dat de verandering van tijd en maatschappelijke orde niet altijd een ware verandering teweegbrengt. In de jeugd van Aliide was ‘t het lot van duizenden om in de donkerte van de nacht verzonden te worden naar een werkkamp in Siberië, terwijl het dagelijks leven van de voor de Russische maffia vluchtende Zara wordt gedomineerd door geweld en corruptie.

De roman biedt een inzichtelijke blik in het effect van oorlogen en het Sovjet-socialisme in de Baltische staten, en geeft bovendien een stem aan diegenen die voorheen nooit gehoord zijn – vooral de Estse vrouwen. Oksanen zit met haar schrijfstijl dicht op de huid van de mens; vragend hoe de geschiedenis en toekomst van een volk de menselijkheid en persoon van een individu kan omvormen – en andersom. Sofi Oksanen is een schrijfster van importantie. Ze gelooft dat literatuur de wereld kan veranderen.

_Sofi Oksanen: Purge (Puhdistus, 2008)

Verschijnt 25 augustus 2010
Uitgeverij: Editions Stock
408 p. ISBN : 978 22 340 62405
Prijs: eur 21.50

_Sofi Oksanen: Zuivering (Puhdistus, 2008)

Uitgeverij: Ambo | Anthos
256 p. ISBN: 978 90 414 14717
Prijs: eur 19.95