In de laatste week van januari wordt in Luik het “Visa pour l’Europe”-festival gehouden bestaande uit acht concerten gebaseerd op verscheidene Europese thema’s. Op zaterdag 30 januari is één van de meest gewaardeerde en oudste mannenkoren van Finland, mannenkoor Ylioppilaskunnan laulajat, in twee concerten vertegenwoordigd.
De achtergrondgedachte van het festival is stukken te laten horen die ‘t ontstaan en de ontwikkeling van het nationalistische gevoel van Europeanen tentoonspreiden. De nationalistische ideeën uit de 19de eeuw hebben een sterke invloed gehad op de muziek die in heel Europa werd gecomponeerd. De vroegere klassieke vormstructuur is verbroken toen de componisten een nationalistisch gevoel en gezamenlijk episch verleden door middel van hun werk creëerden. Op het Visa-festival hoort men onder andere de Kullervosymfonie van Jean Sibelius, waarvan de eerste vertoning in 1892 in Helsinki plaatsvond. De compositie van de Finse nationale componist, waarvan het verhaal is gebaseerd op het nationale epos van het land, is een uitstekend voorbeeld van kunst in de sfeer van het eind 19de-eeuwse Finse nationalistische gevoel, dat ook in het werk van onder meer kunstschilder Akseli Gallen-Kallela en dichter Eino Leino naar voren komt.
De woorden van Kullervosymfonie komen rechtstreeks uit Kalevala en ze vertellen het verhaal van Kullervo, de zoon van Kalervo. Op de achtergrond van het tragische lot dat Kullervo ondergaat, bestaat de haat tussen de ruzieënde families van de gebroeders Kalervo en Untamo, wat eindigt in de vernietiging van de familie van Kalervo, de vader van Kullervo. De door de maagd van Kalervo gebaarde Kullervo werkt eerst in dienst van Untamo, en belandt uiteindelijk als slaaf bij de smid Ilmarinen - die het dak van de hemel gesmeden heeft – uit wiens huis Kullervo vervolgens ontsnapt. Kullervo vindt zijn nog levende ouders, maar hoort dat zijn zus verdwenen is naar een onbekende bestemming. Het verhaal culmineert als Kullervo - die naar zijn geboorteboerderij terugkeert - een jonge meid verleidt die achteraf zijn eigen zus blijkt te zijn. De geshockeerde zuster verdrinkt zich door in een waterval te springen en Kullervo pleegt zelfmoord door zich op zijn zwaard te werpen. Het tragische karakter van Kullervo is later veelvuldig een bron van inspiratie geweest, onder andere in J.R.R. Tolkien’s werk De Silmarillion, met anti-held Túrin Turambari.
De vertolking van Kullervosymfonie door Sibelius behoort tot zijn vroege producties. De jonge Sibelius begon met de compositie tijdens een studie in Wenen en voltooide het werk toen hij terugkeerde naar Finland. Terwijl de nationalistisch denkende Finnen het stuk met enthousiasme ontvangen hebben, was een groot deel van de reacties van critici openlijk vijandig. Sibelius heeft de Kullervo voor het laatst gedirigeerd in 1893, ongeveer een jaar na de première, om het stuk vervolgens niet meer in zijn geheel te laten horen tijdens zijn eigen leven. Het werk is echter niet in de vergetelheid geraakt, want in 1990 werd Kullervosymfonie nummer één in voorgedragen stukken door Finse koren, en het wordt nog steeds actief uitgevoerd in zowel Finland als het buitenland.
Mannenkoor YL
Het mannenkoor YL ontleent zijn naam aan de afkorting van de oorpronkelijke Finse benaming van het koor, "Ylioppilaskunnan Laulajat", wat betekent "Zingende universiteitsstudenten". Het ensemble heeft zijn thuishaven in Helsinki en is een van de toonaangevende koren van Finland. YL, dat in 1883 aan de universiteit werd opgericht, is het oudste in het Fins zingende koor en een pionier van de Finse koortraditie. De vele buitenlandse optredens van het koor en de talrijke succesvolle opnamen hebben gezorgd voor wereldwijde erkenning als een van de belangrijkste mannenkoren.
Veel van YL’s opnamen met werken voor mannenkoor van Sibelius of hedendaagse componisten werden onderscheiden met Finse of internationale prijzen of nominaties. Zo werd de CDpremière van de Kullervosymfonie van Jean Sibelius onder leiding van Paavo Berglund met het Bournemouth Symphony Orchestra genomineerd voor de koorcategorie van de Grammy-prijs in 1971. De Kullervo-opnames van 1993 (YL & Esa-Pekka Salonen & Los Angeles Philharmonic Orchestra) en 2001 (YL & Osmo Vänskä & Sinfonia Lahti) werden bekroond met nominaties voor de prestigieuze Grammophone-prijs. De Kullervoplaat met dirigent Osmo Vänskä kreeg in 2002 ook de Cannes Classical-prijs in de categorie koorwerken.
In eigen land alleen al komen elk jaar meer dan 12.000 mensen naar YL luisteren tijdens de populaire kerstconcerten in de kerken van Helsinki. Het koor treedt ook regelmatig op in Europa, Amerika en Azië. Een jury bestaande uit 30 muziekcritici riep in 2003 het concert in Tokio van YL en het Sinfonia Lahti-orkest onder leiding van Osmo Vänskä uit tot beste klassiek concert van het jaar in Japan.
Mannenkoor YL in Luik
Naast het mannenkoor Ylioppilaskunnan laulajat nemen de bariton Ville Rusanen en de sopraan Johanna Rusanen-Kartano deel aan de uitvoering van “Kullervo” in Luik. Het orkest wordt gedirigeerd door François-Xavier Roth.
Voor de Kullervosymfonie voeren de Ylioppilaskunnan laulajat een hoofdzakelijk uit Europese koorcomposities gevormd ‘a capella’ concert uit. In het concert hoort men onder andere composities van Rautavaara, Sibelius, Haapanen, Tormis, Yuasa, Schubert en Saint-Saëns. De tenorstukken van het concert worden gezongen door Tuomas Katajala, terwijl Ville Matvejeff op de piano begeleidt.