Kaija Saariaho (meisjesnaam Laakkonen, geb. 1952 in Helsinki) is één van de bekendste en meest geprezen hedendaagse Finse componisten. Haar werk is overal ter wereld opgevoerd en onder andere de BBC, Yle en vele andere radiozenders, waaronder Barbican Center, IRCAM, Lincoln Center, Los Angeles Symphony Orchestra, De Feestweken van Salzburg en de Finse Nationale Opera hebben composities van haar besteld. Dit najaar voert De Vlaamse Opera vele composities uit van Saariaho in Antwerpen en Gent, waarvan de parel de magische opera L’Amour de loin is.
« Steek de operahuizen in brand » -Pierre Boulez
Kaija Saariaho heeft ‘componeren’ gestudeerd aan de Sibelius Academie van Helsinki, in Freiburg in Duitsland en aan het IRCAM in Parijs, waar zij sinds 1982 woonachtig is. Saariaho is getrouwd met componist Jean-Baptiste Barriére.
Saariaho gebruikt in haar producties, naast de traditionele instrumenten, electronische geluiden en geluidsbewerkingen. Als componiste behoort zij tot de zogenaamde derde generatie van de Finse modernisten. Saariaho stichtte samen met haar studiegenoten de stichting ‘Oren Open’ op, waarvan het doel was om de Finse hedendaagse muziek te ontwikkelen en bekend(er) te maken. Andere leden van de stichting waren onder andere Magnus Lindberg, Jouni Kaipainen en Esa-Pekka Salonen.
Onder de leden van de stichting werd het traditionele opera-instituut kritisch beschouwd als ouderwets en stoffig, en door hen ook wel eens de « bontmutsopera » genoemd. In 1982 heeft Saariaho op haar beurt gezworen tegenover het Synkooppi-tijdschrift, dat ze nooit een opera of symfonie zal componeren. Saariaho heeft haar woord alleen voor de helft gehouden – zij heeft nog steeds geen symfonie gecomponeerd… Naast haar debuutopera L’Amour de loin heeft zij twee andere opera’s gecomponeerd : Adriana Mater werd voor het eerst opgevoerd in maart 2006 in Parijs en Émilie zag haar première in Lyon in maart 2010.
Saariaho heeft in de loop der jaren vele verschillende prijzen gekregen, waarvan de laatste de Ludwig Nemmers-prijs met een prijzengeld van 100.000 dollar was. Deze wordt uitgegeven door de Northwest University School of Music in Chicago. In het voorjaar van 1997 kreeg Saariaho in Frankrijk de Chevalier à l'ordre des Arts et Lettres-erebenoeming.
« Lyrische meesterwerk » -New York Times
L’Amour de loin (verafstaande liefde) is de eerste opera van Kaija Saariaho, de première ervan was in 2000 op het muziekfeest van Salzburg. Gelukkig heeft de componiste de belofte om nooit een opera te componeren verbroken, want L’Amour de loin is sindsdien één van de populairste hedendaagse opera’s ter wereld geworden. In 2003 kreeg Saariaho voor haar werk de Grawemeyer-prijs ter waarde van 200.000 dollar.
Het thema van het stuk bevat de productie van de troubadour Jaufré Rudel. Het inspireerde Saariaho om samen met de Frans-Libische schrijver Amin Maalouf een fictief verhaal van Rudel, die zong over ‘verre, zuivere liefde’, te creëren. De muziek van de opera beweegt zich tussen twee continenten en brengt het publiek vanuit Aquitanië naar Tripoli en ‘Het Grote Onbekende’. De muziek van Saariaho wikkelt zich perfect om de verzen van Maalouf. De rijke orchestratie herhaalt de boodschap van een troubadour uit de oudheid en geeft de opvoering zijn eigen eigenaardige, hypnotische sfeer.
De prins van Blaye in de opera, Jaufré, heeft genoeg gekregen van de oppervlakkige pleziertjes van liefde die zijn tijdsgenoten najagen. Hij ontsnapt de werkelijkheid in poëzie. In zijn verzen verheerlijkt hij de hogere liefde, die waarschijnlijk nooit tot stand zal komen. De gedichten blijven gedichten totdat een uit het oosten van Aquitanië teruggekeerde pelgrim Jaufré vertelt dat de vrouw van zijn dromen echt bestaat: zij heet Clémence, de gravin van Tripoli. Clémence wordt een obsessie voor Jaufré en zijn fantasiewereld begint te wankelen. Ondanks dat het risico bestaat dat de prins voor altijd z’n liefde zou kunnen verliezen, besluit hij toch om naar Tripoli te vertrekken – zo groot is zijn wens om de gravin te zien. Als Jaufré eindelijk aankomt overlijdt hij in de armen van Clémence – als een echo op het lot van Tristan en Isolde.
L’Amour de loin – het feest van de opvoerende kunsten
De productie van L’Amour de loin in Antwerpen in september, en in Gent in oktober, wordt geregisseerd door de Zwitserse choreograaf Daniele Finzi Pasca. Hij heeft eerder gewerkt met onder andere circusgezelschappen, waarvan de bekendste Cirque du Soleil en Cirque Éloize zijn. Zijn sensuele en poëtische regie brengt de werelden van circus en opera op een verrassende en verfijnde manier bij elkaar. De scenograaf Jean Rabasse heeft ook met Cirque du Soleil samengewerkt, en filmsettings in elkaar gezet voor bijvoorbeeld het fantastische Delicatesse. Rabasse maakt opera niet alleen een luister-, maar ook een kijkbelevenis.
De rol van Clémence wordt uitgevoerd door de Zwitserse soprano Rachel Harnisch, die de rol eerder in Bern heeft vertolkt. Philip Addis is het personage Jaufré. Het orkest wordt gedirigeerd door Koen Kessels, die Kent Nagano heeft geholpen bij het tot stand laten komen van de opera.
Kaija Saariaho - L’Amour de loin
18, 21, 24, 26 en 28 september - Vlaamse Opera Antwerpen, Frankrijk, Lei 3, 2000 Antwerpen
6, 8, 10 en 13 oktober – Vlaamse Opera Gent, Schouwburgstraat 3, 9000 Gent
Hier worden tickets verkocht!
Op 5 september wordt in Antwerpen een warming-up voor de happening georganiseerd, dan kan men de opvoerders en makers van de opera ontmoeten.
Op 26 september (Antwerpen) en 10 oktober (Gent) mag het publiek achter de schermen van de opera komen kijken.
Op 9 oktober leest Amin Maalouf zijn teksten voor tijdens de Vlaamse opera in Gent.
Op 7 (Antwerpen) en 8 oktober (Gent) wordt een Opera-Lunch georganiseerd met als thema L’Amour de loin.
Daarnaast wordt er 45 minuten voor elke opvoering een introductie op het stuk gegeven.
Andere producties van Kaija Saariaho bij de Vlaamse Opera in het seizoen 2010-2011:
Concert Mahler/Saariaho
3 september – Vlaamse Opera Gent
4 september – Vlaamse Opera Antwerpen
Concert Saariaho/van de Putte/Vivier
10 december – DeSingel Antwerpen
Image: Operatoday.com