De Fin Oiva Toikka (geb.1931) viert in 2010 zijn 50-jarige jubileum als vormgever van Iittala. Ter ere van het feest heeft het Designmuseum Helsinki voor de zomertentoonstelling van 2010 een groot Oiva Toikka–retrospectief georganiseerd. De vruchten hiervan kunnen ook worden geplukt tijdens de Dutch Design Week in Eindhoven. Oiva Toikka wordt als ‘opvrolijker’ en einzelgänger van het Finse design gezien, zijn kleurrijke en overvloedige vormgevingsuitingen hebben zowel in z’n thuisland als het buitenland veel bewonderaars opgeleverd.

Als artiest is Toikka een eeuwige zoeker en experimenteerder. Hij begon zijn carrière gedurende de jaren 1956 tot 1959 op de kunstafdeling van Arabia met het maken van gestileerde dierenbeelden. Vanaf 1963 tot heden werkt hij met glas bij Nuutajärvi. Naast keramiek en glas heeft Toikka onder andere textiel, opera-settings, opera-kledij en plastic voorwerpen ontworpen.

De tentoonstelling laat de veelzijdige productie van Toikka zien; van de vroege keramiekbeelden uit de jaren ’50 tot de hedendaagse glas -en plastic voorwerpen, inclusief de populaire series van glazen, de door verzamelaars geliefde glasvogels en andere fantastische unieke werken. De tentoonstelling is een belevenisreis door de kleurrijke fantasiewereld van Toikka.

Oiva Toikka vertelt op 24 oktober om 14.00 uur in Eindhoven over zijn werk. De locatie is De Machinekamer die naast de tentoonstellingsruimte is gelegen op het gebied van Strijp S. De entree voor deze gelegenheid is gratis. U bent van harte welkom om te komen luisteren naar de Grand Old Man van het Finse glasdesign!

DE PRODUCTIE VAN OIVA TOIKKA

Oiva Toikka begon als designer in Nuutajärvi in 1963, en de daaropvolgende tientallen jaren werden een vruchtbare tijd voor het ontwerpen van commerciële gebruiksvoorwerpen. De popkunst en de hippiebeweging van die tijd werden in Toikka’s handen getransformeerd tot een deel in het Finse design. Vele door Toikka ontworpen gebruiksvoorwerpen zijn een uitzondering op het pure puritanisme in het traditionele Finse design.

”Ik moest naar Nuutajärvi toen Kaj Franck en Saara Hopea studenten glas wilden laten uitproberen. Zoals vaak gebeurt, blijft de eerste ervaring je zeer goed bij, ik zit nog steeds dezelfde vormen erdoor te drammen. Je moet snelle beslissingen nemen met de glasblazers tijdens het werken in de glashut.”

Voor het raamwerk in de industrie zijn vakkundige werknemers een essentiële voorwaarde voor het kunstzinnige werk geweest. Toikka heeft niet zelf zijn voorwerpen geblazen, maar altijd vertrouwd op de vakkundigheid van de glasblazers en technici. Dit is een typische manier van werken in alle Scandinavische glasfabrieken. Er werden, naast de productie van grotere series, steeds meer experimenten met unieke voorwerpen uitgevoerd, vooral toen meer kennis van glas als materiaal werd ingewonnen. ‘Lachwekkend makkelijk benaderbaar zijn’ en ‘een standpunt innemen’ werden als ideeën samengebracht.

In Nuutajärvi heeft Toikka sinds begin jaren ‘80 zowel gesigneerde, in beperkte oplage gemaakte kunstglasseries als unieke voorwerpen gemaakt. Podiumkunst werd in Toikka’s werken naar de wereld van glas getransformeerd in de Näyttämökuvia-werken uit 1987, waarin hij de minimalistische oplossingen van de theatertechniek onder de loep neemt. In de werken van eind jaren ’80 en begin jaren ’90 heeft Toikka de Amerikaanse levensstijl en het langzaam verdwijnen  van het communisme in de Sovjet-Unie op een subtiele manier bekritiseerd. In de jaren 2000 gaven de in samenwerking met de Nuutajärvi-glasblazers tot stand gebrachte Lollipop-kunstwerken, samen met werken voortgekomen uit de combinatie van filigraan- en druktechniek op papier, door hun techniek een voorbeeld  van de unieke producties van Toikka.

Oiva Toikka: Punainen Ibis

DE VOGELS

”De vogels zijn  veelgevraagd, af en toe verveel je eraan, maar dan word je toch weer enthousiast. Ik heb niet het gevoel gekregen dat ik mezelf aan het herhalen ben. Ik wil geen vogelman zijn, en de vogel niet voor mezelf houden. Ik heb de vogel niet verzonnen. Er is een slechte akoestiek in de glashut. Iemand kan bijvoorbeeld de volgorde van de kleurpoeders verkeerd horen en dan wordt er een fout gemaakt. Maar soms wordt dat een zogenaamd ‘geluk bij een ongeluk’. Het glasblazen bestaat uit essentiële bewegingen, als een fantastische choreografie.”

Vele vogels hebben hun ontstaansgeschiedenis gekregen in de Pro Arte-verzameling, de eerste ervan was de Sieppo in 1971. De vogels werden in serieproductie genomen in 1981. De techniek werkt als volgt: het lichaam van de vogel wordt gevormd terwijl de nek als een contactpunt voor de blaaspijp functioneert. Het onregelmatige oppervlakte wordt na het breken bedekt met heet glas, waarvandaan het hoofd en de snavel van de vogel worden gevormd.

KUBUSSEN

”Ze zijn grappig om te maken en tot een geheel om te bouwen. De kubus is een soort ‘puhdetyö’ (iets wat de soldaten aan het Finse front in WO II in hun vrije tijd voor elkaar knutselden, red.) voor een glasblazer, het is vergelijkbaar met een drukpers in de oude tijden. Qua maat zijn ze ‘toepasselijk onschuldig’. De glasblazer begint met de binnenste figuur, en die wordt vervolgens getart en geplukt, en als laatste geschuurd.”

De eerste jaarkubus werd in 1977 gemaakt. De gevoelige, weelderige en exotische beeldonderwerpen werden tot stand gebracht met de drukperstechniek. De kubussen zijn een commercieel succes geworden.

Oiva Toikka: Lollipop

KERAMIEK

De exotische onderwerpen  van Toikka’s keramiek vinden hun oorsprong in de antieke en primitieve kunst en geven het beeld van een veelzijdige keramiekproductie. Hij ontwikkelde zijn eigen manieren om klei te verwerken: hij heeft o.a. tegels gebakken die tegen elkaar aan werden gewrongen en op verschillende manieren versierd. Zijn eerste eigen keramiektentoonstelling werd gehouden in 1958. In de jaren ’80 is Toikka teruggekeerd naar keramiek, toen hij werkte als designer voor de Rörstrand porseleinfabriek en Pro Arte –producten maakte voor Arabia. De vormen van de voorwerpen zijn meer als serviesvormige schetsen dan als porseleinen gebruiksserviezen te beschouwen. De samenwerking met zijn collega Kennet Williamson (Konstfackskolan) in de periode 1999-2001 heeft ook veelzijdig keramisch materiaal tot stand gebracht.  In die werken combineren de elementen van Toikka’s glaskunst en het grafische in de versiering van keramiek zich als een patina in de tijd, en als sporen van handwerken.

ENSCENERINGEN

"Ensceneren is leuk werk, in de zin dat het eerst gemaakt wordt en dan uit elkaar wordt gehaald, en vervolgens bestaat het niet meer. Het enige wat je overhoudt is goede of slechte kritiek. Een ensceneur heeft de mogelijkheid zijn fantasie te gebruiken. In mijn ensceneringen valt er tijdens de voorstelling altijd iets uit de lucht, of omhoog."

De eerste enscenering en kostuums voor de Nationale Opera maakte Toikka in 1981 voor de Julius Caesar-productie. Het theatrale in de glaswerken van Toikka paste ook op het podium, en ook in latere producties heeft Toikka zowel in de enscenering als in de kostuums gebruik gemaakt van de elementen die men kent van zijn keramiek -en glaskunst.

PLASTIC

In 2009 ontwierp Toikka de Dodo-vogel en de Paradise Tree-klerenhanger voor de Italiaanse plasticproducent Magis. Dodo is ontworpen voor zowel binnen -als buitenruimtes, als een kleurrijke verfrissing, om als een stoel of inrichtingselement te functioneren voor kinderen of voor liefhebbers met een jonge geest. Je kunt ook zelfironie in Dodo zien – Toikka wordt toch herkend aan zijn vogels.

LITERATUUR

Birds by Toikka – Toikan linnut 1972-2009. WSOY en Iittala 2008
Dawson, Jack: Oiva Toikka. Glass and Design. WSOY 2007
Oiva Toikka. Lasia – Glas – Glass. Suomen Lasimuseo 1988
Oiva Toikka – Moments of Ingenuity. Designmuseo 2010 (te verkrijgen tijdens tentoonstelling).

Tekst: Ebba Brännback, Johanna Luhtala, Leena Sipponen, Susanna Vakkari, Merja Vilhunen / Designmuseum Helsinki | Foto’s © Designmuseum Helsinki, fotografen

_Oiva Toikka – Moments of Ingenuity

Van 23 t/m 31 oktober, Dutch Design Week, Ketelhuis, Stijp-S, 5617 Eindhoven

Open elke dag van 12.00 tot 18.00 uur, donderdag en vrijdag van 12.00 tot 20.00 uur. Gratis toegang tot de tentoonstelling.

Meer informatie en foto’s te verkrijgen via de Oiva Toikka – webtentoonstelling!

In samenwerking met: Designmuseum Helsinki, Iittala, Dutch Design Week en Het Fins Cultureel Instituut voor de Benelux. Met ondersteuning van het Finse ministerie van Onderwijs -en Cultuur.