Pirita Näkkäläjärvi: De Sami in het Huis van de Europese geschiedenis
  • Pirita Näkkäläjärvi 828x555
8 maart 2018

‘Aha, jullie hebben dus nog niets over de Sami,’ constateerde ik na afloop van een kennismakingsrondleiding door het Huis van de Europese geschiedenis.

Begin februari was ik in het kader van Remembering 1918 met een stuk of twintig anderen te gast in dit relatief jonge Europese museum. Allemaal zouden we die dag een eigen rondleiding voor publiek geven door het gebouw. Na de kennismakingstour hadden we een paar uur de tijd om onze eigen bijdrage aan de tentoonstelling over de Europese geschiedenis voor te bereiden.

Mijn invalshoek was duidelijk: ik wilde mijn toehoorders vertellen over de Sami en hun cultuur.

Het deerde me niet dat voorwerpen en informatie over de Sami ontbraken in het Huis van de Europese geschiedenis. Tijdens de kennismakingsrondleiding had ik direct meerdere tentoonstellingsobjecten gespot die ik kon gebruiken om het Samische perspectief en wereldbeeld te belichten.

Eén volk, gescheiden door de grenzen van vier staten

Ik begon mijn rondleiding bij de landkaarten aan het begin van de tentoonstelling. De Sami zijn de enige overgebleven oerbevolking van de EU. Hun woongebied, Samenland of Sápmi, wordt op de kaart doorkruist door landsgrenzen. Die grenzen hebben ons Samische volk verdeeld over vier staten: Finland, Noorwegen, Zweden en Rusland.

Toch zijn we in die zin een Europees volk, dat we ondanks de grenzen die door ons woongebied lopen zo veel mogelijk één volk proberen te blijven. We werken over de grens, gaan op familiebezoek over de grens en treffen elkaar op festivals over de grens. Onze gemeenschappelijke Samische taal, cultuur, bestaansmiddelen en geschiedenis verbinden ons over de grenzen van vier landen.

‘De gákti die ik draag is ons belangrijkste monument’

De tweede stop tijdens mijn rondleiding waren de voorwerpen die de mythe van Europa illustreerden. Ik bracht de tentoongestelde beelden ter sprake.

‘Als u een van onze musea bezoekt, zult u daar geen beelden zien. Onze cultuur bestaat eruit zo min mogelijk sporen in de natuur achter te laten en alleen te nemen wat we nodig hebben. We hebben geen standbeelden opgericht; de gákti die ik draag is ons belangrijkste monument. Deze klederdracht is een wezenlijk deel van onze identiteit en een volwaardig communicatiemiddel, waaraan een andere Same bijvoorbeeld kan zien waar ik vandaan kom, of ik getrouwd ben en waarnaartoe ik op weg ben.’

De rondleiding was nog maar net begonnen, maar de interesse van mijn groep was al gewekt. Ik kreeg vragen over mijn gákti, over de Samische taal en of de Sami voor hun levenswijze Europese subsidie krijgen. De interesse van de groep was oprecht en aanstekelijk. Met elke vraag leken mijn leergierige toehoorders dichter en dichter bij me te komen staan..

Die reactie herkende ik wel. Op scholen wordt vrijwel niets over de Sami verteld, en ook in de samenleving en de heersende media zijn de Sami nagenoeg onzichtbaar.

Er zouden meer van dit soort rondleidingen moeten zijn, dacht ik, en dan niet alleen in Brussel, maar ook in Finland en de andere noordse landen.

Binnenlandse kolonisatie en schedelmeting

Hoewel in het Huis van de Europese geschiedenis geen voorwerpen over de Sami te vinden waren, hebben veel keerpunten en zwarte bladzijden in de Europese geschiedenis ook op de Sami hun weerslag gehad. Bij de slavenketenen aan het begin van de tentoonstelling vertelde ik dat ook de Sami te maken hebben gehad met kolonialisme. Weliswaar niet met hetzelfde soort kolonialisme als dat in Afrika of Azië, maar met binnenlandse kolonisatie van Samenland. De achterliggende ideologie was hoe dan ook hetzelfde: het aanwijzen van een minderwaardig volk om met die minderwaardigheid als vrijbrief de natuurlijke rijkdommen van het woongebied te plunderen.

De binnenlandse kolonisatie werd gesteund door de wet, de kerk en het schoolsysteem. De noordse samenlevingen zijn gesticht op het gezamenlijke land van de Sami en de meerderheidsbevolking, maar geheel op voorwaarden van die laatste groep. De binnenlandse kolonisatie gaat tot op de dag van vandaag door en de effecten ervan zijn nog altijd merkbaar in de noordse samenlevingen.

Bij een oude foto van een schedelmeting in Afrika vertelde ik dat die foto ook in de jaren 30 in Samenland gemaakt had kunnen zijn. Ook de Sami werden onderworpen aan rassenbiologisch onderzoek, waarbij onder meer hun schedels werden gemeten met dezelfde instrumenten als die op de foto. Voor veel toehoorders was dit feit uit de Samische geschiedenis al bekend: zij hadden de film Sami Blood gezien, waarin de Samische regisseur Amanda Kernell het verhaal van haar grootmoeder vertelt. De film trok een internationaal publiek en werd bekroond met meerdere Europese filmprijzen. En terecht, want het is een schrijnend verhaal over de discriminatie, kleinering en haat waarmee een Samisch meisje in de jaren 30 te maken krijgt.

De Sami hebben geen eigen politieke vertegenwoordiging op nationaal en Europees niveau

De een-na-laatste stop op mijn rondleiding was de VN-verklaring van de rechten van de mens. De samenwerking met de VN is belangrijk voor de Sami, die geen eigen vertegenwoordiging hebben, noch in de landelijke parlementen, noch op Europees niveau. Met de VN vervullen de Sami een centrale rol bij het versterken van de positie van inheemse volkeren: binnen het internationaal recht dankzij de VN-verklaring voor de rechten van inheemse volkeren, en voor de vertegenwoordiging van inheemse volkeren middels een permanent VN-forum.

Dat doet echter niet af aan het belang van ten minste één vertegenwoordiger in het nationale of Europese parlement. Een Samische vertegenwoordiger zou een rechtstreeks aanspreekpunt zijn, langs wie feitelijke, betrouwbare en actuele informatie de andere volksvertegenwoordigers kan bereiken.

‘In 45 minuten heb ik meer geleerd dan in de hele 50 jaar van mijn leven’

Ik sloot mijn rondleiding af voor een muur vol klassenfoto’s. Alle problemen van de Sami zijn het gevolg van de gebrekkige kennis over ons volk. Zelfs het alom geprezen Finse schoolsysteem slaagt er niet in iets over de Sami te onderwijzen. Het is ontzettend belangrijk dat elke klas iets leert over de Sami en die kennis jaar in, jaar uit wordt verdiept en uitgebreid. Alleen zo kan de rechtspositie van de Sami verbeterd worden.

Ik ben dankbaar voor de kans om een rondleiding over de Sami te geven in het Huis van de Europese Geschiedenis. Het mooiste commentaar kreeg ik na afloop van een Finse man die in Brussel op bezoek was:

‘In 45 minuten heb ik meer over de Sami geleerd dan in de hele 50 jaar van mijn leven. En ironisch genoeg moest ik daarvoor naar Brussel komen,’ zei hij.

Hier ligt een schone taak voor het Huis van de Europese geschiedenis: door een gedeelte over de Sami toe te voegen aan de vaste tentoonstelling kan het museum een belangrijke bron van kennis worden over de laatste inheemse bevolking van de EU.

Share on FacebookShare on Google+Tweet about this on Twitter

Pirita Näkkäläjärvi

Pirita Näkkäläjärvi werd in 2017 verkozen tot Same van het jaar. Ze werkt als strategisch consultant voor PwC Strategy in Helsinki. Eerder was ze onder meer manager bij omroep Yle Sápmi in Inari, acquisitiemanager bij Nokia en investeringsanalist bij Merrill Lynch in Londen. Pirita bezit een masterdiploma Media en communicatie van de London School of Economics en een masterdiploma Economie van de handelshogeschool van Helsinki.

Share on FacebookShare on Google+Tweet about this on Twitter

Eén reactie op “Pirita Näkkäläjärvi: De Sami in het Huis van de Europese geschiedenis”

  1. Jakki zegt:

    Amen! Dank U JEZUSSSSSS ♡♡♡

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd.